Okulların açılmasıyla dil ve konuşma terapistlerine başvurular artıyor. Dil ve konuşma terapisti Mert Özarıcı, bu tablonun gecikmiş bir farkındalıktan kaynaklandığını aktardı.
"Aileler bizlere genelde okul dönemlerinin başlangıcından sonra gelmeyi tercih ediyorlar" dedi.
Gecikmenin sebebini de anlattı. Özarıcı'ya göre çocuğun okulda yaşadığı zorluğu aile ortamında fark etmek daha güç oluyor.
"Sosyal çevrelerde ve aile bireyleri dışındaki kişilerden daha çok geri dönüt aldıklarında farkındalık kazanıyorlar. Bu da okul dönemine geçtiklerinde bizlere daha çok ihtiyaç duyduklarını fark etmelerine neden oluyor" ifadesini kullandı.
İKİ YAŞTA ELLİ KELİME ÖLÇÜTÜ
Ailenin beklemeden harekete geçmesi gereken noktayı ise somut bir ölçütle tarif etti. Terapiste göre başvuru için bakılacak ilk veri çocuğun kelime sayısı.
"Danışanlarımız eğer iki yaşına gelmiş ve hâlâ elli kelimeden daha az çıktısı varsa, aile bu durumu kendi içinde az da olsa fark etmeye başladıysa ve kendi akranlarıyla oyun oynarken daha sessiz kalıyor, kendi kendine oyun oynamaya yöneliyorsa ailenin bir dil ve konuşma terapisti ile görüşmesi ve durumu beraber değerlendirmesi gerekmektedir."
Ölçüt üç parçadan oluşuyor. Kelime sayısı, ailenin kendi gözlemi ve çocuğun akran oyunundaki davranışı birlikte değerlendiriliyor.
SINIF ÖĞRETMENİNİN GÖZLEMİ İSTENİYOR
Okul tarafı süreçte yalnızca başvuruyu tetiklemekle kalmıyor. Özarıcı, sınıf öğretmenlerinin değerlendirmesini doğrudan sürece dahil ettiklerini belirtti.
"Sınıf öğretmenlerimizin bu konudaki değerlendirmeleri bizler için de çok değerli. Çünkü çocuklarımızla kimi zaman ailelerinden bile daha fazla beraber vakit geçiren kişiler onlar oluyor."
Uyguladıkları yöntemi de aktardı. Danışan geldiğinde aileden, sınıf öğretmeninden sınıf ortamındaki zorluklara dair bilgilendirme almasını istediklerini kaydetti.
Çalışmanın tek başına yürütülmediğini de vurguladı. "Danışanlarımızın iletişimlerini ve sosyal davranışlarını geliştirmek için multidisipliner bir şekilde çalışmak bizler için çok değerli."
EKRAN TEK YÖNLÜ BİR İLETİŞİM
Ailelerin en çok sorduğu başlık ise ekran. Terapist, sorunun kendisine sık geldiğini ve yetişkinler için de geçerli olduğunu söyledi.
"Kimi zaman bizler bile ipin ucunu kaçırdığımız, ekrandan başımızı kaldıramadığımız anlar yaşıyoruz."
Ekranın dil gelişimindeki yerini ise teknik bir ayrımla açıkladı. Özarıcı'ya göre ekran tek yönlü bir iletişim kaynağı ve küçük yaş grubunun ihtiyaç duyduğu karşılıklı iletişimi sağlamıyor.
"Danışanlarımızın çoğu iletişim problemleri yaşıyor ve zaten ekran hâlihazırda tek yönlü bir iletişim kaynağı. O yaşların en çok ihtiyaç duyduğu ikili iletişimden noksan kalıyorlar."
ORTAK DİKKAT SÜRESİ KISALIYOR
Klinikte gözlemledikleri sonucu da paylaştı. Terapistin anlatımına göre yoğun ekran maruziyeti olan çocuklarda belirgin bir örüntü çıkıyor.
"Çok fazla ekrana maruz kalan danışanlarımızda fark ettiğimiz durum, ortak dikkat sürelerinin ya çok kısa ya da hiç kurulamayacak bir düzeyde olması."
Ekranın tamamen olumsuz sayılmaması gerektiğini de ekledi. Bazı çocukların ekran yoluyla yabancı dil öğrendiğini gördüklerini, ancak bunun amacının iletişimi başlatmak olması gerektiğini belirtti.
Kendi önerdiği sınırı da açıkladı. İlk iki yıl için tutumu net.
"Yirmi dört aya kadar neredeyse ekran hiç olmaması gerektiğini düşünüyorum."
Sonraki yaş aralığı için ise süre verdi. "İki ile beş yaş arasında, danışanlara aynı zamanda sınır davranışlarını da öğretmemiz gerektiği için kısa aralıklar halinde, gün içinde toplam kırk ile elli dakikayı geçmeyecek şekilde sınırlandırılmalıdır."
BAŞVURU TAKVİMİ OKULA BAĞLANIYOR
Terapistin tarif ettiği tablo okul takvimiyle örtüşüyor. Milli Eğitim Bakanlığının çalışma takvimine göre 2026-2027 eğitim öğretim yılında ilk ders günü 14 Eylül Pazartesi oldu.
Sınıf öğretmeninin gözlemi genellikle ilk haftalarda oluşuyor. Ailenin bu geri bildirimi alması ve başvuruya dönüştürmesi de eylül ile ekim aylarına denk geliyor.
Aynı takvimde birinci dönem ara tatili 16 ile 20 Kasım 2026 tarihleri arasında yapılacak. Yarıyıl tatili ise 25 Ocak ile 5 Şubat 2027 tarihlerinde uygulanacak.
MESLEĞİN YASAL ÇERÇEVESİ
Dil ve konuşma terapistliği Türkiye'de tanımlı bir sağlık mesleği. Meslek, 6 Nisan 2011 tarihli ve 6225 sayılı Kanunla sağlık meslek mensubu olarak tanımlandı. Sağlık Bakanlığı 2014'te iş ve görev tanımlarını belirleyen yönetmeliği yayımladı.
