Yıllarca daha çok köy mutfağının kışlık hazırlıklarından biri olarak görülen bu küçük meyvenin besin içeriği ise oldukça dikkat çekici. Kuşburnunda C vitamininin yanı sıra polifenoller, karotenoidler ve çeşitli antioksidan bileşikler bulunuyor.
Ancak kuşburnunu asıl öne çıkaran özelliği C vitamini yoğunluğu.
PORTAKALDAN DAHA FAZLA C VİTAMİNİ İÇEREBİLİYOR
Kuşburnu için sık sık kullanılan “portakaldan kat kat fazla C vitamini içeriyor” ifadesinin bilimsel bir temeli var; fakat miktar sabit değil.
Kuşburnunun türüne, yetiştiği bölgeye, olgunluk düzeyine, saklama koşullarına ve işlenme biçimine göre C vitamini miktarı ciddi şekilde değişebiliyor. Bazı kuşburnu türlerinde taze meyvenin 100 gramındaki C vitamini miktarı turunçgillerin birkaç katına ulaşabiliyor.
Bu nedenle kuşburnu, özellikle C vitamini açısından yoğun meyvelerden biri olarak kabul ediliyor.
C vitamini normal bağışıklık sistemi fonksiyonunun sürdürülmesine katkıda bulunuyor. Bununla birlikte kuşburnu yemek veya çayını içmek gribi tedavi etmiyor ve enfeksiyonlara karşı kesin koruma sağlamıyor.
KUŞBURNUNUN FAYDALARI NELER?
Kuşburnunun içeriğinde yalnızca C vitamini bulunmuyor. Meyvede çeşitli fenolik bileşikler, karotenoidler ve flavonoidler de yer alıyor.
Bu bileşikler antioksidan özellikleri sayesinde hücreleri oksidatif strese karşı koruyan mekanizmalara katkı sağlayabiliyor. C vitamini de normal kolajen oluşumunda rol oynadığı için cilt, damarlar, kemikler ve kıkırdak dokusu açısından önemli bir besin öğesi.
Kuşburnunun meyve kısmı aynı zamanda lif içeriyor. Meyvenin işlenme şekline bağlı olarak alınan lif miktarı değişse de lif bakımından zengin beslenme bağırsakların normal çalışmasına yardımcı oluyor.
EKLEM AĞRILARI İÇİN DE ARAŞTIRILDI
Kuşburnunun en fazla araştırılan alanlarından biri eklem sağlığı.
Özellikle osteoartrit hastalarında kuşburnu tozu ve kuşburnundan elde edilen bazı preparatların ağrı üzerinde etkili olup olmadığına ilişkin klinik çalışmalar bulunuyor. Bazı araştırmalarda ağrıda mütevazı azalmalar bildirilse de mevcut kanıtlar kuşburnunun romatizma veya eklem hastalıklarını tedavi ettiğini söylemek için yeterli değil.
Dolayısıyla kuşburnunu ilaç yerine geçirmek yerine beslenmenin destekleyici bir parçası olarak değerlendirmek daha doğru.
“DOĞAL ANTİBİYOTİK” DENİYOR AMA GERÇEĞİ FARKLI
Kuşburnu hakkında internette en sık kullanılan ifadelerden biri de “doğal antibiyotik.”
Ancak bu ifade tıbbi anlamda doğru değil. Antibiyotikler belirli bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Kuşburnunun zengin vitamin ve bitkisel bileşik içeriği olması, onu antibiyotik haline getirmiyor.
Benzer şekilde grip viral bir hastalık olduğu için kuşburnu “grip ilacı” olarak da değerlendirilmemeli.
Kuşburnunun asıl avantajı, bağışıklık sisteminin normal fonksiyonunda görev alan C vitamini başta olmak üzere çeşitli besin öğelerini sağlayabilmesi.
KUŞBURNUNU KAYNATIRKEN YAPILAN HATA VİTAMİNİ AZALTABİLİR
Kuşburnunu tüketirken dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri hazırlama yöntemi. Çünkü C vitamini ısıya, oksijene ve uzun süreli işleme karşı hassas.
Kuşburnunu uzun süre yüksek sıcaklıkta kaynatmak C vitamini miktarının azalmasına yol açabiliyor. Bu nedenle çay hazırlanırken meyveleri saatlerce kaynatmak yerine hafifçe parçalayarak sıcak suda demlemek tercih edilebilir.
Burada “10-15 dakika kesin olarak en iyi yöntemdir” gibi tek bir süre vermek de doğru değil. Kullanılan meyvenin taze veya kuru olması, parçalanma derecesi, su sıcaklığı ve demleme süresi sonuç üzerinde etkili.
İÇİNDEKİ TÜYLERE DİKKAT
Kuşburnunun hazırlanmasında gözden kaçırılmaması gereken bir başka ayrıntı ise meyvenin içerisindeki ince tüyler.
Çekirdeklerin çevresinde bulunan bu tüyler ciltte ve mukozalarda tahrişe yol açabiliyor. Bu nedenle özellikle evde marmelat, püre veya içecek hazırlanırken ürünün çok iyi süzülmesi gerekiyor.
İnce süzgeç veya uygun bir bez kullanılması, tüylerin tüketilen ürüne karışmasını önlemek açısından önemli.
ÇAYDAN MARMELATA: ANADOLU MUTFAĞINDA YERİ ESKİ
Kuşburnunun Türkiye'deki kullanım alanı yalnızca çayla sınırlı değil. Meyvenin belki de en bilinen ürünü kuşburnu marmelatı.
Bunun yanında pekmez, şurup, reçel ve çeşitli içecekler hazırlanabiliyor. Bazı yörelerde ise kuşburnu doğrudan yemek kültürünün parçası. Özellikle Gümüşhane ve çevresinde kuşburnu çorbası yöresel mutfağın dikkat çeken örneklerinden biri.
Ancak marmelat ve reçel gibi ürünlerde önemli bir ayrıntı bulunuyor: İlave edilen şeker miktarı arttıkça kuşburnunun sağlıklı bir meyve olmasının yanında ürünün toplam şeker ve enerji miktarı da yükseliyor.
ANADOLU’NUN KIRMIZI MEYVESİ YENİDEN DEĞER KAZANIYOR
Kuşburnunun bugün yeniden dikkat çekmesinin arkasında aslında yeni keşfedilmiş mucizevi bir özelliği bulunmuyor. Anadolu insanının uzun zamandır tükettiği bir meyvenin besin değerinin modern araştırmalarla daha ayrıntılı incelenmesi söz konusu.
Üstelik kuşburnu yalnızca Türkiye'ye özgü bir bitki değil; Rosa cinsine ait yabani güllerin meyveleri Avrupa ve Asya'nın geniş bir bölümünde yetişiyor.
Yine de Türkiye'nin farklı bölgelerinde yabani olarak yetişmesi ve geleneksel mutfaktaki güçlü yeri kuşburnunu Anadolu'nun önemli ürünlerinden biri haline getiriyor.
Kısacası kuşburnu “her hastalığı iyileştiren mucize meyve” değil; fakat yüksek C vitamini, antioksidan bileşikleri ve geleneksel kullanım çeşitliliğiyle sonbahar-kış sofralarında değerlendirmeye değer besleyici bir meyve.
