Folinik asit, lökoverin olarak da bilinir, ABD sağlık yetkililerinin ve Dr. Mehmet Öz’ün bazı otizmli çocuklar için potansiyel faydalarını vurgulamasının ardından dünya çapında ilgi görüyor.
On yıllardır kemoterapi destek ilacı olarak kullanılan bu ilaç, şimdi otizm spektrum bozukluğu (ASD) ile ilişkili serebral folat eksikliğinin tedavisinde daha geniş kullanım için değerlendiriliyor. Amazon ve iHerb gibi çevrim içi perakendeciler ise tüketici ilgisini artırıyor.
FOLİNİK ASİT NEDİR?
Lökoverin adıyla satılan folinik asit, standart folik asitten farklı olarak biyolojik olarak aktif bir folat formudur. 1950’lerden bu yana özellikle kanser hastalarında metotreksatın toksik yan etkilerini azaltmak için onkolojide kullanılıyor. Ayrıca folat eksikliği anemisi ve nadir metabolik bozuklukların tedavisinde de reçete ediliyor.
Lökoverin bazı metabolik yolları atlayabildiği için, folat taşınmasının bozulduğu durumlarda bile hücrelere folat sağlayabilir. Bu mekanizma, otizm araştırmalarındaki rolünün merkezinde yer alıyor.
OTİZM İLE BAĞLANTISI
ASD’li bazı çocuklarda, folatın beyne geçişini engelleyen otoantikorlar nedeniyle serebral folat eksikliği görülür. Araştırmacılar, lökoverinin bu engeli aşabileceğini ve nörolojik işlevi iyileştirebileceğini düşünüyor.
Klinik çalışmalar erken ancak dikkat çekici bulgular ortaya koydu. Birkaç küçük randomize kontrollü çalışma, folinik asit verilen otizmli çocuklarda sözel iletişim ve sosyal etkileşimde ilerlemeler olduğunu bildirdi. Bu iyileşmeler özellikle folat reseptör otoantikorları pozitif çıkan çocuklarda daha belirgin oldu.
FEDERAL İLGİ VE DR. MEHMET ÖZ’ÜN ROLÜ
22 Eylül 2025’te yayımlanan FDA basın bültenine göre, ABD’li sağlık yetkilileri lökoverinin onaylı kullanımını serebral folat eksikliği ve otizm benzeri belirtiler gösteren çocukları kapsayacak şekilde genişletmeyi planlıyor.
Medicare ve Medicaid Hizmetleri Merkezleri Başkanı Dr. Mehmet Öz’ün açıklamaya katılması, konunun uzman çevrelerden ana akım medyaya taşınmasına yardımcı oldu.
Politika tartışmaları, Başkan Donald Trump ve Sağlık Bakanı Robert F Kennedy Jr gibi siyasi isimlerin de müdahil olmasıyla daha da görünür hale geldi. Bu isimler, otizm tedavilerine ilişkin daha geniş tartışmaları gündeme taşıdı ve lökoverini ulusal çapta hararetli bir tartışmanın parçası yaptı.
MEHMET ÖZ'DEN AÇIKLAMA
Dr. Mehmet Öz, FDA’nın NIH araştırmasına dayanarak otistik çocuklar için reçeteli leukovorin kullanımını onayladığını açıkladı. Öz, ilaca erişim sürecini ve ailelerin atması gereken adımları detaylandırdı.
FDA, NIH araştırmasına dayanarak otistik çocukların tedavisi için reçeteli leukovorin kullanımını onayladı.
HASTALAR VE AİLELER İÇİN ERİŞİM YOLU
Dr. Mehmet Öz, ailelerin en çok merak ettiği sorunun bu tedaviye nasıl erişileceği olduğunu vurguladı. Amerikan çocuklarının yarısından fazlasının Medicaid ve CHIP kapsamında olduğunu hatırlatan Öz, “Marty’nin yaptığı etiket değişikliğinin ardından eyalet Medicaid programları CMS ile iş birliği içinde ülke genelinde reçeteli leukovorin’i kapsayacak,” dedi.
Öz, bunun ailelerin hakkı olduğunu ancak reçetenin mutlaka doktor aracılığıyla alınması gerektiğini belirtti:
“Doktorlar sizi tanır, tarzınızı bilir ve ilacı da bilir. Bu yüzden reçeteyi almak için mutlaka doktora gitmeniz gerekir.”
DOĞRU KULLANIM İÇİN DENETİM
Dr. Mehmet Öz, eyaletlerin ilacın kullanımını izlemek ve doğru şekilde kullanıldığından emin olmak için araçlara sahip olacağını söyledi. “Bu önemlidir çünkü doğru çocukların doğru ilaçları almasını istiyoruz,” dedi.
ÖZEL SİGORTA ŞİRKETLERİNE MESAJ
Öz, özel sigorta şirketlerinin de kısa sürede bu kararı takip etmelerinin beklendiğini ifade etti:
“Eğer zaten yapmadılarsa, özel sigortaların da bu kapsama katılacağını öngörüyoruz.”
IHERB VE AMAZON’DA PERAKENDE PATLAMASI
Folinik asite olan ilgi hastaneler ve kliniklerle sınırlı değil. Folinik asit içeren takviyeler iHerb ve Amazon gibi platformlarda yaygın olarak bulunabiliyor. California Gold Nutrition ve Seeking Health gibi markalar folinik asiti tablet ve pastil formunda sunuyor ve ürünler genellikle hücresel sağlık ve metilasyonu desteklediği belirtilerek pazarlanıyor.
Bu platformlardaki müşteri yorumları sıklıkla otizme atıfta bulunuyor ve ebeveynler çocuklarının konuşma ve davranışlarında fark ettikleri gelişmeleri paylaşıyor. Bu çevrim içi pazar hareketliliği tüketici talebini artırdı ve folinik asitin klinik ortamların dışında da görünürlüğünü yükseltti.
Bununla birlikte iHerb, lökoverini veya başka herhangi bir ürünü otizmi tedavi veya önleme amacıyla tanıtmadığını açıkladı.
ABD BAŞKANI DONALD TRUMP’IN OTİZM İLE İLGİLİ AÇIKLAMALARI
ABD Başkanı Donald Trump, hamile kadınların parasetamol bazlı ağrı kesici Tylenol kullanmasının otizm riskini artırabileceğini iddia etti. Bilim insanları ise bu açıklamaları “tehlikeli” ve “kanıtsız” buldu. Trump, Oval Ofis’te yaptığı konuşmada hamilelikte Tylenol kullanımını hedef aldı ve hamile kadınların sadece çok yüksek ateş durumunda bu ilacı kullanmaları gerektiğini söyledi.
Açıklamalar, Amerikan sağlık kurumlarını da harekete geçirdi. FDA (Gıda ve İlaç Dairesi) yaptığı değerlendirmede Tylenol’ün hamilelikte hâlâ en güvenilir seçenek olduğunu vurguladı. FDA, parasetamol ile otizm arasında ilişki araştıran çalışmalar olsa da kesin bir nedensellik bulunmadığını açıkladı.
Trump’ın özellikle “hamile kadınların dişlerini sıkması” yönündeki sözleri büyük tepki çekti. İngiltere Sağlık Bakanı Wes Streeting, “Ben doktorlara Trump’tan daha çok güveniyorum” ifadelerini kullandı. Amerikan Kadın Doğum Koleji Başkanı Dr. Steven Fleischman da iddiaların bilimsel olarak desteklenmediğini belirtti.
Harvard Üniversitesi’nin 2025’te yayımladığı 46 çalışmayı kapsayan derlemede 27 araştırmada Tylenol ile otizm arasında ilişki bulundu ancak kesin kanıt ortaya konulmadı. İsveç’te 2,4 milyon çocuk üzerinden yapılan 2024 tarihli bir çalışmada ise herhangi bir ilişki saptanmadı. Uzmanlara göre otizmin tek bir nedeni bulunmuyor; genetik ve çevresel faktörler bir arada rol oynuyor.
Trump’ın açıklamaları bununla sınırlı kalmadı. Çocukluk döneminde uygulanan kombine aşıları da hedef aldı. MMR aşısının (kızamık, kabakulak, kızamıkçık) tek tek uygulanması gerektiğini öne sürdü. Bu iddialar daha önce sahte olduğu kanıtlanmış Andrew Wakefield’ın araştırmasına dayandırıldı. Wakefield etik dışı çalışmaları nedeniyle hekimlikten men edilmişti.
Ulusal Otistik Derneği, Trump’ın sözlerini “sorumsuz ve anti-bilim” olarak nitelendirdi. Açıklamalar, aşı güvenliği konusunda kaygıların artmasına yol açtı.
TRUMP: “OTİZME ÇARE BULDUK”
Trump, 21 Eylül 2025’te Arizona’daki Charlie Kirk anma töreninde yaptığı konuşmada “otizme bir çare bulduklarını” öne sürdü. “Yarın ülkemizin tarihindeki en büyük tıbbi açıklamalardan birini yapacağız. Sanırım otizme bir cevap bulduk” ifadelerini kullandı.
Trump’ın açıklamalarının, doğum öncesi kullanılan ilaçlarla ilgili araştırmalar ve yeni tedavi yöntemleriyle ilgili olabileceği Amerikan basınında öne sürüldü. Ayrıca Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın bu alanda çalışmalara destek verdiğini belirtti.
Trump, Oval Ofis’te yaptığı konuşmada da “Otizm hakkında, nasıl ortaya çıktığı ve bir daha olmasına nasıl izin vermeyeceğimiz konusunda büyük bir açıklama yapacağız” dedi.
KANITLAR VE UZMAN UYARILARI
Yoğun ilgiye rağmen uzmanlar lökoverinin otizmin “tedavisi” olmadığını vurguluyor. Küçük ölçekli denemeler bazı çocuklarda fayda gösterse de, etkinlik ve güvenliği doğrulamak için daha büyük ve titiz çalışmalara ihtiyaç olduğu belirtiliyor.
Tıp uzmanları, faydaların muhtemelen yalnızca folat reseptör otoantikorları gibi belirli biyolojik işaretlere sahip çocuklarla sınırlı olacağını söylüyor. Yüksek doz takviyelerin kontrolsüz kullanımı risk taşıyabilir ve çocuk nörologları tedaviye başlamadan önce tıbbi test yapılmasını öneriyor.
SİYASİ VE TOPLUMSAL TARTIŞMA
Lökoverine yönelik yoğun ilgi, siyasi açıdan da gergin bir ortamda yaşanıyor. Aynı basın toplantılarında bazı politikacılar, asetaminofen ile otizm arasındaki ilişkiye dair tartışmalı iddiaları yeniden gündeme getirdi. Bu durum, yanlış bilgiye karşı uyarıda bulunan sağlık uzmanlarından tepki aldı.
Otizm örgütleri ve bilimsel kuruluşlar, ailelere kanıta dayalı kılavuzlara güvenmeleri çağrısında bulunuyor. Uzmanlar, lökoverinin umut verici olduğunu ancak yaygın şekilde benimsenmeden önce daha güçlü klinik kanıt gerektiğini vurguluyor.
