Afrika'nın en ciddi sağlık krizlerinden biri haline gelen Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Ebola salgını yeni bölgelere yayılmayı sürdürüyor. Mayıs ayında ülkenin doğusundaki Ituri eyaletinde başlayan salgın, yoğun nüfus hareketliliği ve çatışmaların sağlık hizmetlerini aksatması nedeniyle kısa sürede ülkenin farklı noktalarına ulaştı.
Son veriler 7 bin 200'den fazla vakanın kayıtlara geçtiğini ve 3 bin 475 kişinin hayatını kaybettiğini gösteriyor. Bu tablo, mevcut salgının son yılların en ciddi Ebola krizlerinden birine dönüştüğünü ortaya koyuyor.
EBOLA 7 EYALETE YAYILDI
Salgının coğrafi yayılımı da giderek genişledi. Hastalık artık Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin 7 eyaletindeki 62 sağlık bölgesinde görülüyor. Virüsün ülkenin batısındaki Sud-Ubangi eyaletine ulaşması, salgının başlangıç noktası olan doğu bölgelerinden binlerce kilometre uzağa taşınabildiğini göstermesi açısından dikkat çekti.
Sud-Ubangi'deki vakanın çok sayıda bölgeden geçen 23 yaşındaki bir kişide tespit edilmesi, sağlık yetkililerinin ülke içindeki nüfus hareketliliğine ilişkin kaygılarını artırdı. Eyaletin Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kongo Cumhuriyeti'ne yakınlığı nedeniyle sınır ötesi bulaş riski de yakından takip ediliyor.
7 BİN 200 VAKA, 3 BİN 475 ÖLÜM
Salgının ulaştığı boyut, ölüm sayısında da görülüyor. 7 bin 200'ü aşan vaka karşısında 3 bin 475 ölüm bildirilmiş durumda. Vaka ve ölüm sayılarının yüksekliği, Bundibugyo türünün yanı sıra salgının yaşandığı bölgelerdeki güvenlik ve sağlık altyapısı sorunlarını da gündeme getiriyor.
Kongo hükümeti son günlerde günlük vaka sayısının yaklaşık 120 seviyesinden 80 civarına gerilediğini ve bazı sağlık bölgelerinde haftalardır yeni vaka görülmediğini bildirdi. Bununla birlikte salgının yeni eyaletlere ulaşmış olması nedeniyle sağlık kuruluşları temkinli olunması gerektiğini belirtiyor.
ITURI'DE DÜŞÜŞ, KUZEY KİVU'DA ARTIŞ
Salgının merkez üssü konumundaki Ituri'de bulaşın hızının gerilemeye başladığına ilişkin işaretler bulunuyor. Ancak bu iyileşme ülkenin tamamına yansımış değil.
Özellikle Kuzey Kivu'daki vaka sayılarındaki artış sağlık otoritelerinin dikkatini bu bölgeye çevirdi. Son haftalarda Kuzey Kivu'da yeni vakaların iki kattan fazla arttığı bildirilirken devam eden çatışmaların sağlık ekiplerinin sahadaki çalışmalarını zorlaştırdığı belirtiliyor.
Bölgedeki nüfus hareketleri de salgının kontrolünü güçleştiriyor. Yerinden edilmiş insanların bulunduğu kamplar, sağlık çalışanlarının iş bırakma eylemleri ve M23 ile devam eden çatışmalar, temaslıların belirlenmesi ve hastaların erken dönemde izole edilmesinin önündeki başlıca sorunlar arasında gösteriliyor.
DSÖ SALGINI ULUSLARARASI ACİL DURUM İLAN ETMİŞTİ
Dünya Sağlık Örgütü, salgının henüz ilk günlerinde tehlikenin yalnızca Kongo ile sınırlı kalmayabileceği uyarısında bulunmuştu. Uganda'da Kongo'dan gelen kişilerde vakaların görülmesinin ardından DSÖ, 17 Mayıs'ta Bundibugyo kaynaklı Ebola salgınını Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu ilan etti.
DSÖ'nün kararında Kongo'nun Uganda, Güney Sudan ve diğer bölge ülkeleriyle yoğun nüfus ve ticaret hareketliliğine sahip olması önemli rol oynadı. Örgüt buna rağmen bilimsel gerekçesi bulunmadığını belirterek ülkelere sınırları kapatmama ve genel seyahat-ticaret kısıtlamalarına başvurmama çağrısı yaptı.
SALGIN DÖRT AYDA BİNLERCE KİŞİYE ULAŞTI
Kongo Sağlık Bakanlığı 15 Mayıs'ta ülkenin 17'nci Ebola salgınını resmen ilan etmişti. Salgının başlangıcında Ituri'deki Rwampara, Mongbwalu ve Bunia sağlık bölgelerinde 246 şüpheli vaka ve 80 şüpheli ölüm bildirilmişti.
Laboratuvar incelemelerinde alınan örneklerden sekizinde Bundibugyo virüsü tespit edilmişti. Bilinen ilk şüpheli vakanın ise 24 Nisan'da ateş, kanama, kusma ve ağır halsizlik belirtileri gösteren bir sağlık çalışanı olduğu bildirildi. Hasta daha sonra Bunia'daki bir sağlık merkezinde yaşamını yitirdi.
Mayıs sonunda Kongo'daki şüpheli vaka sayısı 906'ya, şüpheli ölüm sayısı 223'e yükselmişti. Yaklaşık dört ay sonra vaka sayısının 7 binin üzerine çıkması salgının ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor.
EN BÜYÜK SORUN: BUNDIBUGYO TÜRÜ
Mevcut salgının en önemli özelliklerinden biri, daha önceki büyük Ebola salgınlarında öne çıkan Zaire türü yerine Bundibugyo virüsünden kaynaklanması.
Bundibugyo, Ebola hastalığına neden olabilen virüslerden biri olmakla birlikte mevcut lisanslı Ebola aşılarının temel hedefi olan Zaire ebolavirüsünden farklı. DSÖ salgının başlangıcında Bundibugyo virüsüne karşı lisanslı spesifik bir aşı veya tedavi bulunmadığını açıklamıştı.
Bu nedenle sağlık otoriteleri yeni aşı ve tedavi seçeneklerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara ağırlık verdi. Bundibugyo türünü hedefleyen aşı çalışmaları ve klinik araştırmalar devam ederken mevcut aşıların bazı risk gruplarında kullanılması da salgınla mücadele stratejisinin parçalarından biri haline geldi.
2014'TEN SONRA YENİ BÜYÜK EBOLA ENDİŞESİ
Ebola virüsü ilk kez 1976'da bugünkü Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile Sudan'da eş zamanlı salgınların ortaya çıkmasıyla tanımlandı. Hastalık adını Kongo'daki salgın bölgesinin yakınından geçen Ebola Nehri'nden aldı.
Virüsün dünya çapında en büyük yıkıma yol açtığı dönem ise 2014-2016 Batı Afrika salgını oldu. Gine, Liberya ve Sierra Leone'nin merkezinde bulunduğu salgında 11 binden fazla insan yaşamını yitirdi.
DSÖ ve Afrika'daki sağlık kuruluşlarının mevcut Kongo salgınına ilişkin en büyük kaygılarından biri de vaka sayısının büyümeye devam etmesi halinde krizin geçmişteki büyük salgınlarla karşılaştırılabilecek bir boyuta ulaşması. Nitekim DSÖ, salgının mevcut yayılma hızının devam etmesi durumunda 2014-2016 Batı Afrika krizinin boyutlarına yaklaşabileceği konusunda uyarıda bulundu.
SALGININ SEYRİNDE KRİTİK DÖNEM
Kongo hükümeti vaka artış hızının zirveyi geride bırakmış olabileceğini belirtse de salgının yedi eyalete yayılmış olması nedeniyle tehlikenin geçtiğini söylemek için henüz erken. Özellikle Kuzey Kivu'daki yükseliş, yeni bölgelere taşınan vakalar ve ülkenin doğusundaki güvenlik sorunları salgının yeniden hız kazanmasına neden olabilir.
Önümüzdeki haftalarda Ituri'deki düşüşün kalıcı olup olmayacağı ve Kuzey Kivu'daki yükselişin durdurulup durdurulamayacağı salgının yönünü belirleyecek. Dört ay içinde binlerce kişiye ulaşan Bundibugyo salgını, Kongo'nun onlarca yıllık Ebola deneyimine rağmen ülkenin sağlık sistemi için en ağır sınavlardan biri olmaya devam ediyor.
